काठमाडौं – भारतका बहुआयामिक कलाकर्मी पीयूष मिश्राले आफ्नो जीवनका गहिरा भोगाइ र सङ्घर्षका कथाहरू काठमाडौँमा प्रस्तुत गरेका छन्। चौथो काठमाडौँ कलिङ साहित्य महोत्सवमा प्रस्तोता युनुश खानसँगको अन्तरक्रियामा उनले आफ्नो चर्चित आत्मकथा ‘तुम्हारी औकात क्या है पियूष मिश्रा’ मा समेटिएका जीवनका तीन महत्त्वपूर्ण चरणहरूको नालीबेली खोले। भारतको ग्वालियर, दिल्ली र मुम्बईमा बितेका आफ्ना जीवनका पत्रहरू खोल्दै उनले बाल्यकालका जटिलता, रंगमञ्चप्रतिको अगाध प्रेम र युवापुस्ताका लागि बहुआयामिक सम्भावनाका विषयमा महत्त्वपूर्ण विचार व्यक्त गरे।
अन्तर्मुखी बाल्यकाल र ‘खानदानी तर गरिब’ परिवार
मिश्राको बाल्यकाल सामान्य बालबालिकाको जस्तो उच्छृङ्खल र चञ्चल थिएन। अरूको घरको सिसा फुटाउने वा साथीहरूसँग उधुम मच्चाउने उमेरमा उनी जीवन, मृत्यु र अस्तित्वका गम्भीर दार्शनिक प्रश्नहरूमा घोरिन्थे। उनको पारिवारिक अवस्था पनि निकै जटिल प्रकारको थियो। पुर्ख्यौली रूपमा ‘खानदानी’ भनिए पनि उनीहरूको आर्थिक अवस्था निकै कमजोर अर्थात् बैंक ब्यालेन्स शून्य थियो। समाजमा गरिब वा धनी भनेर स्पष्ट पहिचान बनाउन सजिलो भए पनि खानदानी दरिद्रताको बीचमा हुर्किनु पर्दाको मनोवैज्ञानिक दबाब उनले नजिकबाट भोगे। अर्कोतर्फ, आफ्नी आमाको अत्यधिक र एकाधिकारपूर्ण प्रेमले पनि उनको बालमस्तिष्कमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो, जसले सायद उनको कल्पनाशक्तिलाई अझ फराकिलो बनाउन मद्दत गर्यो।
प्रियाकान्तबाट पीयूषसम्मको यात्रा र विद्रोह
बुबाले आफ्ना मिल्ने साथीको सम्झनामा उनको नाम ‘प्रियाकान्त शर्मा’ राखिदिएका थिए। तर, यही नाम उनका लागि विद्यालयमा उपहासको विषय बन्यो। साथीहरूले ‘प्रिया–प्रिया’ भनेर जिस्क्याउन थालेपछि आजित भएका उनले दस कक्षामा पुगेपछि आफ्नो नाम परिवर्तन गरी ‘पीयूष’ राखे। त्यही उमेरमा उनले आफ्नो जीवनको अर्को ठूलो र विद्रोही निर्णय पनि लिए। बुबा उनलाई डाक्टर बनाउन चाहन्थे, तर भ्यागुताको चिरफार गर्नसमेत डराउने मिश्राले आफ्नो भविष्य मेडिकल विज्ञानमा देखेका थिएनन्। अन्ततः दस कक्षामा फेल भएको मार्कसिट बुबाको अगाडि राख्दै उनले आफू डाक्टर नबन्ने र रंगमञ्च (थिएटर) मा लाग्ने दृढ संकल्प सुनाए।
रंगमञ्चको नसा र घरसँगको दूरी
त्यो समयमा सिनेमाको दुनियाँ निकै टाढाको सपना जस्तो लाग्थ्यो र रंगमञ्चबाट जीवन धान्न असम्भवप्रायः मानिन्थ्यो। परिवारले आम्दानीको स्रोत र भविष्यको अनिश्चिततामाथि प्रश्न उठाउँदा पनि उनले पैसा नआए पनि आफू थिएटरमै लाग्ने अडान लिए र आफ्नो जीवनका अमूल्य २० वर्ष यसै क्षेत्रमा समर्पित गरे। पछि उनले नेसनल स्कुल अफ ड्रामा (एनएसडी) मा प्रवेश गरे। धेरैलाई यो उनको सपनाको गन्तव्य लागे पनि, वास्तविकतामा उनी केवल आफ्नो गृहनगर ग्वालियरको घेराबाट बाहिर निस्कन चाहन्थे। जीवनमा प्रगति गर्न र आफ्नै बाटो कोर्नका लागि घरको छाया र आमाको हातको रोटीको स्वाद माया मार्नैपर्छ भन्ने उनको दृढ विश्वास थियो। यसैबीच, विद्यालय पढ्दा आफ्ना गीतहरू मन पराउने एक शिक्षिकासँगको उनको मौन आकर्षण पनि समयसँगै ती शिक्षिकाको विवाहपछि एउटा मीठो सम्झनामा मात्र सीमित हुन पुग्यो।
युवापुस्तालाई बहुआयामिक बन्न सुझाव
हाल आफ्नो सांगीतिक ब्यान्डमार्फत बलिउडका नभई नितान्त रंगमञ्चबाट जन्मिएका गीतहरू प्रस्तुत गर्दै हिँडिरहेका मिश्रा काठमाडौँमा पनि ती सिर्जनाहरू पस्कन पाउँदा निकै उत्साहित छन्। आफूलाई अभिनय, लेखन, गायन र सङ्गीत जस्ता बहुविधामा अब्बल साबित गरिसकेका उनले युवापुस्तालाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएका छन्। मानिसको सम्भावना अत्यन्तै विशाल हुने भएकाले आफूलाई कुनै एउटा मात्र पहिचान वा पेसाभित्र सीमित नराख्न उनको सुझाव छ। जीवनमा नयाँ-नयाँ क्षेत्रको खोजी गर्दै आफ्ना अन्तर्निहित प्रतिभाहरूलाई चिनेर अगाडि बढ्ने साहस गर्नुपर्ने कुरामा उनले जोड दिएका छन्।